Cam. Sotet 2 – Fraga, Hiszpania
Florida 135 to jeden z najważniejszych klubów w historii hiszpańskiej muzyki elektronicznej. Położony we Fradze, niewielkim mieście w Aragonii między Barceloną a Saragossą, rozwijał się z dala od metropolii zwykle kojarzonych z europejskim życiem nocnym. Mimo to przez dziesięciolecia jego parkiet przyciągał wiele najważniejszych postaci techno i house’u — od Jeffa Millsa i Laurenta Garniera po Richiego Hawtina, Carla Coxa i Svena Vätha.
Znaczenie klubu wykracza daleko poza jego własną działalność. Florida 135 należy do rodziny Arnau, której zaangażowanie w rozrywkę obejmuje kilka pokoleń. Ta sama rodzina stworzyła później Monegros Desert Festival, a młodsze pokolenie rozwinęło elrow w międzynarodową markę imprez. Florida 135 jest zatem głównym ogniwem łączącym prowincjonalną hiszpańską salę taneczną z jedną z najbardziej wpływowych organizacji muzyki elektronicznej w kraju.
Od Fragi do Florydy
Historia zaczyna się na długo przed techno. Zaangażowanie rodziny Arnau w branżę gastronomiczną i rozrywkową sięga XIX wieku, kiedy rodzina prowadziła we Fradze kawiarnię. W kolejnych pokoleniach do rodzinnego biznesu dołączały kawiarnie, teatry, kina i sale taneczne, odzwierciedlając zmieniające się formy popularnej rozrywki w Hiszpanii.
Bezpośrednia historia związana z Floridą sięga 1942 roku. W następnych dziesięcioleciach lokal ewoluował wraz z hiszpańskim życiem nocnym, zamiast pozostawać związanym z jednym pokoleniem muzyki. Przeszedł przez epokę tradycyjnych sal tanecznych, orkiestr i muzyki popularnej, zanim stopniowo wchłonął disco, a w końcu elektroniczną muzykę taneczną.
To właśnie ta ciągłość sprawia, że Florida 135 jest wyjątkowa. Wiele klubów kojarzonych z rozwojem europejskiego techno powstało pod koniec lat 80. lub w latach 90., często w opuszczonych budynkach przemysłowych. Florida nie narodziła się wraz z kulturą rave. Muzyka elektroniczna pojawiła się w miejscu, które już wcześniej, dzięki rodzinnej tradycji, służyło organizowaniu przestrzeni, w których ludzie spotykali się, by tańczyć.
Sam lokal wielokrotnie się zmieniał. Kolejne pokolenia rodziny Arnau przebudowywały klub, zmieniały jego nazwę i nadawały mu nowe oblicze wraz z ewolucją życia nocnego. Pod koniec XX wieku przekształcił się w znaną dziś Floridę 135: duży, teatralny klub, którego architektura przypomina gęsto zabudowaną miejską ulicę, a nie konwencjonalną, prostokątną salę taneczną.
Katedra techno
Florida 135 z czasem zyskała miano „Katedry techno”. Określenie to odzwierciedla zarówno jej muzyczną renomę, jak i niezwykłą intensywność klubu działającego w tak nieoczekiwanym miejscu.
Wewnątrz centralny parkiet otaczają balkony, schody, podwyższone przejścia, metalowe konstrukcje i podświetlone fasady. Wystrój sprawia wrażenie, jakby wchodziło się nocą do zamkniętego miasta. Zamiast ukrywać architekturę w ciemności, Florida wykorzystuje ją, by otoczyć tłum wielopoziomową przestrzenią, w której tancerzy widać na różnych kondygnacjach.
To teatralne podejście pojawiło się przed widowiskową estetyką, z którą później zaczęto kojarzyć elrow. Oba projekty bardzo się różnią — Florida jest mroczniejsza i bardziej industrialna, a elrow zasłynęło z kolorów, dmuchańców, performerów i konfetti — ale oba odzwierciedlają podejście rodziny Arnau do życia nocnego jako środowiska, a nie po prostu pomieszczenia z DJ-em.
W Floridzie 135 główną atrakcją pozostała jednak muzyka. Klub zdobył międzynarodową renomę dzięki ambitnemu programowi muzyki elektronicznej, a nie samemu widowisku.
Techno dociera do Hiszpanii
Juan Arnau Sr. odegrał szczególnie ważną rolę w okresie przejścia ku muzyce elektronicznej. Rodzina Arnau dostrzegła rozwijające się w innych częściach Europy kultury rave i techno i zaczęła sprowadzać międzynarodowych artystów muzyki elektronicznej do Hiszpanii, gdzie publiczność miała stosunkowo niewiele okazji, by ich posłuchać.
W latach 90. i 2000. Florida 135 ugruntowała pozycję jednego z najważniejszych hiszpańskich ośrodków techno. We Fradze występowali Jeff Mills, Richie Hawtin, Laurent Garnier, Carl Cox, Sven Väth, Dave Clarke i wielu innych międzynarodowych DJ-ów, a obok nich rozwijali się hiszpańscy artyści.
Lokalizacja czyniła to osiągnięcie szczególnie niezwykłym. Fraga liczy zaledwie około piętnastu tysięcy mieszkańców i leży daleko od skupisk klubów nocnych w Barcelonie, Madrycie czy na Ibizie. Wyjazd do Floridy często oznaczał więc podróż specjalnie do klubu, zamiast włączenia go do wieczornego wyjścia w dużym mieście.
Dzięki temu wykształciła się wyjątkowa publiczność. Florida stała się celem podróży, przyciągając tancerzy z Aragonii i Katalonii, a także gości z innych części Hiszpanii. Jej odizolowane położenie wzmacniało poczucie, że noc spędzona w klubie sama w sobie jest wydarzeniem.
Klub odegrał zatem ważną rolę w łączeniu Hiszpanii z międzynarodowym obiegiem techno, w czasach gdy infrastruktura muzyki elektronicznej w kraju wciąż się rozwijała.
Od Floridy na pustynię
Florida 135 stworzyło także kulturowe podłoże dla kolejnego projektu Arnau: Monegros.
Na początku lat 90. rodzina zaczęła organizować rave na półpustynnym terenie za Fraga. To, co początkowo było stosunkowo niewielkim spotkaniem związanym ze społecznością Florida, rozwinęło się w Monegros Desert Festival, jeden z największych i najdłużej organizowanych festiwali muzyki elektronicznej w Europie.
Związek między nimi ma fundamentalne znaczenie. Monegros nie powstał z inicjatywy zewnętrznej firmy festiwalowej poszukującej nietypowej pustynnej lokalizacji. Wyrósł z kultury klubowej, która zdążyła się już zakorzenić wokół Florida 135.
Festiwal stopniowo przekształcił się z undergroundowego spotkania w wydarzenie przyciągające dziesiątki tysięcy ludzi na maratony trwające około dwudziestu godzin. Techno i house pozostały w centrum programu, który rozszerzył się o electro, drum & bass, hip-hop, hardcore i inne odmiany muzyki elektronicznej.
Artyści związani z Florida naturalnie stali się częścią Monegros, a pustynny festiwal rozwinął klubową filozofię na ogromną skalę. Podróż do Fragi stawała się wyprawą dalej, w otaczający ją krajobraz, gdzie charakterystyczna dla Florida izolacja mogła przemienić się w tymczasowe miasto poświęcone niemal wyłącznie muzyce.
Rodzina Arnau i elrow
Kolejna wielka transformacja dokonała się za sprawą Juana Arnau Jr. i Cruz Arnau, przedstawicieli młodszego pokolenia rodziny.
W 2010 roku rodzina otworzyła Row 14 w pobliżu Barcelony. Początkowo klub miał koncentrować się na undergroundowym house i techno, a występowali w nim tacy artyści jak Laurent Garnier i Sven Väth. Projekt miał jednak problemy komercyjne, co zmusiło organizatorów do ponownego przemyślenia tradycyjnego modelu polegającego na zapraszaniu międzynarodowych gwiazd DJ-skich.
Z tych eksperymentów wyłoniło się elrow.
Zamiast skupiać się wyłącznie na artyście, elrow umieściło publiczność w samym środku rozbudowanej teatralnej scenerii. Aktorzy, kostiumy, dmuchane dekoracje, rekwizyty, konfetti i coraz bardziej złożona oprawa tematyczna zmieniły imprezę w coś bliższego teatrowi immersyjnemu połączonemu z klubową zabawą.
Koncepcja z czasem wykroczyła daleko poza Hiszpanię, obejmując rezydencje na Ibizie oraz wydarzenia w Europie, Azji, obu Amerykach i innych regionach świata.
Mimo wizualnych różnic linia rozwoju jest bezpośrednia: kolejne pokolenia rodziny Arnau przeszły od kawiarni i sal tanecznych do Florida 135, od Florida na pustynię Monegros, a ostatecznie od hiszpańskiej kultury klubowej do globalnej branży rozrywkowej za pośrednictwem elrow.
Florida jest łącznikiem między nimi wszystkimi.
Architektura i atmosfera
Wnętrze Florida 135 pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów klubu. Centralną salę otacza kilka poziomów balkonów i struktur architektonicznych, z których rozciągają się liczne widoki na parkiet.
Taki pionowy układ tworzy inną relację między tłumem a DJ-em niż płaski model hali, powszechny w techno. Parkiet pozostaje centrum wydarzeń, ale osoby na otaczających go poziomach stają się częścią wizualnej scenerii. Publiczność obserwuje siebie nawzajem równie uważnie jak występ.
Estetyka łączy elementy industrialne i teatralne, nie próbując naśladować surowości opuszczonej fabryki. Florida zaprojektowano jako klub nocny. Jego architektura jest celowo dramatyczna i czerpie z idei wyimaginowanej miejskiej przestrzeni zamkniętej w budynku.
To ważne rozróżnienie. Duża część europejskiej kultury techno rozwijała się dzięki adaptacji istniejących budynków: fabryki, elektrownie i magazyny stawały się klubami, ponieważ były tymczasowo dostępne. Florida reprezentuje inną tradycję, w której architekturę nocnego życia celowo projektowano i wielokrotnie zmieniano z myślą o tańcu.
Efekt przypomina raczej stałą świątynię nocnego życia niż tymczasowo zajętą przestrzeń.
Muzyka
Techno pozostaje gatunkiem najsilniej kojarzonym z Florida 135, ale program klubu obejmował historycznie także house, electro, minimal, acid, cięższe odmiany muzyki elektronicznej i inne nurty kultury klubowej.
Historia występujących tam artystów przypomina skróconą chronologię europejskiego techno. Jeff Mills wniósł tradycję Detroit; Laurent Garnier połączył techno z szerszym europejskim językiem klubowym; Richie Hawtin reprezentował rozwój minimalu i technologicznie zaawansowanych występów DJ-skich; Sven Väth powiązał klub z niemiecką kulturą techno; a hiszpańscy artyści coraz częściej kształtowali w tym samym ekosystemie własną tożsamość.
Związek z Monegros jeszcze bardziej poszerzył to spektrum. Wraz z rozwojem festiwal włączał do programu drum & bass, hip-hop i inne style, zachowując techno jako jedną ze swoich głównych podstaw.
Florida stało się więc czymś więcej niż miejscem występów zagranicznych artystów. Pomogło stworzyć publiczność dla undergroundowej muzyki elektronicznej w tej części Hiszpanii, gdzie istnienie takiej sceny mogło się wydawać mało prawdopodobne ze względu na położenie.
Poza wielkimi miastami
Florida 135 jest szczególnie interesującym miejscem w historii europejskiej kultury klubowej ze względu na swoje położenie.
Konwencjonalna narracja o muzyce elektronicznej jest silnie związana z wielkimi miastami: Detroit, Chicago, Nowy Jork, Manchester, Londyn, Berlin, Amsterdam, a później Barcelona stały się jej ośrodkami, ponieważ duża liczba mieszkańców zapewniała publiczność, artystów i infrastrukturę niezbędne do rozwoju scen muzycznych.
Florida pokazuje inną możliwość. Wystarczająco mocny klub może stworzyć własną geografię.
Fraga zyskała znaczenie dla muzyki elektronicznej, ponieważ ludzie byli gotowi tam podróżować. Pozorna wada, jaką było odosobnienie, z czasem stała się częścią tożsamości tego miejsca. Podobnie jak późniejsze kluby i festiwale docelowe, położone poza dużymi miastami, Florida uczyniła samą podróż częścią doświadczenia.
Powstanie Monegros umocniło tę zasadę. Gdy dziesiątki tysięcy ludzi zaczęły przyjeżdżać na pustynię pod Fragą, by słuchać muzyki elektronicznej, pogląd, że hiszpańska kultura klubowa musi koncentrować się w Barcelonie, Madrycie lub na Ibizie, stał się znacznie mniej przekonujący.
Obecnie
Florida 135 przetrwała wiele pokoleń nocnego życia, podczas gdy wiele klubów powstałych kilkadziesiąt lat później już zniknęło. Jej długowieczność wynika po części ze zdolności rodziny Arnau do wielokrotnego dostosowywania formuły do zmieniającej się publiczności, zamiast prób zachowania jednej historycznej wersji klubu.
Tymczasem jej szersza kulturalna rodzina znacznie się rozrosła. Monegros Desert Festival nadal przyciąga dziesiątki tysięcy ludzi na tereny wokół Fragi, a elrow przekształcił podejście wypracowane przez tę samą rodzinę w międzynarodową markę rozrywkową.
Ten sukces może sprawić, że łatwo przeoczyć samą Floridę. Elrow jest bardziej rozpoznawalny na świecie, a Monegros działa na nieporównywalnie większą skalę. Jednak z historycznego punktu widzenia żadne z nich nie ma pełnego sensu bez klubu we Fradze.
Florida 135 reprezentuje rodowód rzadko spotykany we współczesnym życiu nocnym. Jej historia nie zaczyna się od promotora, który w latach 90. odkrył magazyn. Sięga wstecz, przez dyskoteki i sale taneczne, aż po kolejne pokolenia rodziny organizującej rozrywkę w tym samym niewielkim hiszpańskim mieście.
Wraz ze zmianą muzyki zmieniał się parkiet.
Gdy nadeszło techno, Florida znała już fundamentalną zasadę, która później napędzała Monegros i elrow: ludzie są gotowi pokonywać ogromne odległości, kiedy sama impreza staje się celem podróży.
