Gillian House, Stephenson St – London E16 4SA, Wielka Brytania
FOLD to jeden z najważniejszych londyńskich klubów współczesnej muzyki techno i centralna instytucja miejskiej undergroundowej sceny muzyki elektronicznej. Klub, położony na terenie przemysłowym między Canning Town a Star Lane we wschodnim Londynie, otworzył się w 2018 roku, dysponując rzadko spotykaną licencją na działalność przez całą dobę i kierując się filozofią opartą na długich sesjach klubowych, wolności ekspresji oraz silnym poczuciu wspólnoty.
Choć Londyn ma jedną z najbogatszych historii muzyki elektronicznej na świecie, surowe przepisy licencyjne i nieustanna presja ze strony deweloperów często utrudniały organizowanie długich imprez klubowych. FOLD powstał częściowo jako odpowiedź na tę sytuację: jako miejsce, w którym imprezy mogły trwać od nocy aż do rana i popołudnia, bez sztywnych godzin zamknięcia charakterystycznych dla dużej części brytyjskiego życia nocnego.
Połączenie przemysłowej architektury, potężnego nagłośnienia, długich wydarzeń i wyraźnie inkluzywnej kultury sprawiło, że FOLD stał się jednym z najbliższych londyńskich odpowiedników długich sesji klubowych kojarzonych z Berlinem, Amsterdamem i Tbilisi.
Początki
FOLD założyli Seb Glover i Lasha Jorjoliani, lepiej znany jako DJ i producent Voicedrone. Klub wyrósł z szerszej działalności Shapes Collective.
Zanim powstał FOLD, osoby stojące za tym projektem miały już doświadczenie w prowadzeniu tymczasowych lokali i organizowaniu imprez, a także były związane z londyńską kulturą warehouse. Kilka osób, które później blisko związały się z klubem, poznało się za pośrednictwem Shapes oraz sceny muzyki elektronicznej skupionej wokół Hackney Wick.
Poszukiwania stałej siedziby ostatecznie doprowadziły ich na wschód, do Canning Town.
Znaleźli Gillian House przy Stephenson Street, nieruchomość przemysłową położoną między Canning Town a Star Lane. Wcześniej mieściła się tam firma poligraficzna, a miejsce to było dalekie od typowych dzielnic nocnego życia w centrum Londynu.
To odizolowanie okazało się zaletą.
Otoczony głównie infrastrukturą przemysłową, a nie ulicami mieszkalnymi, FOLD mógł rozwijać taki rodzaj klubu, którego prowadzenie byłoby niezwykle trudne w wielu innych częściach Londynu. Co najważniejsze, lokal uzyskał licencję na działalność przez całą dobę.
Zespół samodzielnie przekształcił surową przestrzeń przemysłową, stopniowo tworząc parkiet taneczny, nagłośnienie i infrastrukturę oświetleniową, dostosowane do istniejącego budynku.
FOLD oficjalnie otworzył się 18 sierpnia 2018 roku wydarzeniem The First Dance, całodobową imprezą, która zgromadziła liczne londyńskie kolektywy i soundsystemy.
Klub działający przez całą dobę
Licencja na działalność przez całą dobę stała się jedną z cech wyróżniających FOLD.
Londyn ma długą historię całonocnych imprez i nielegalnych rave’ów w magazynach, ale stałe, licencjonowane lokale mogące działać nieprzerwanie są stosunkowo rzadko spotykane. FOLD umożliwił doświadczanie tej rozciągniętej w czasie kultury w profesjonalnie wyposażonym klubie.
Od samego początku założyciele mówili o inspiracjach miastami takimi jak Berlin, Amsterdam, Tbilisi i Tokio, gdzie długie sesje klubowe pozwalają inaczej rozwijać się relacji między DJ-ami a publicznością.
Zamiast traktować każdą noc jako serię krótkich setów głównych wykonawców, FOLD mógł przeznaczyć dla artystów znacznie więcej czasu.
Impreza mogła rozpocząć się około północy i trwać aż do popołudnia następnego dnia. DJ-e mogli grać długie sety, nietypowe występy back-to-back mogły rozwijać się w naturalny sposób, a muzyczny charakter sali mógł się radykalnie zmieniać między nocą a dniem.
Ta relacja z czasem stała się fundamentalna dla lokalu.
FOLD to nie po prostu klub, który jest otwarty do późna. Możliwość pozostania w nim przez osiem, dwanaście lub dwadzieścia cztery godziny wpływa na strukturę całego wydarzenia.
Dźwięk i architektura
Główną salę zaprojektowano pierwotnie z myślą o parkiecie dla około 600 osób.
Jej architektura pozostaje celowo industrialna. Przestrzeń zdominowana jest przez beton, odsłonięte elementy konstrukcyjne i skromne dekoracje, a oświetlenie ma przede wszystkim wspierać atmosferę sali, zamiast czynić z DJ-a scenicznego wykonawcę.
Dźwięk od zawsze odgrywał w tym projekcie kluczową rolę.
FOLD zainstalował specjalnie zaprojektowany system, zdolny generować bardzo niskie częstotliwości i wysokie ciśnienie akustyczne, a zarazem zapewniać czysty dźwięk na całym parkiecie. Względna izolacja terenu przemysłowego daje klubowi swobodę, którą trudno byłoby uzyskać w dzielnicy mieszkalnej.
Boks DJ-ski znajduje się blisko publiczności, co podkreśla ideę, że DJ jest częścią parkietu, a nie występuje ponad nim.
Kompleks pomyślano również jako coś więcej niż klub nocny. W Gillian House urządzono specjalnie zaprojektowane studia muzyczne, tworząc zaplecze do produkcji i pracy twórczej poza godzinami działalności klubu.
To połączenie klubu nocnego z miejscem pracy nad muzyką odzwierciedla ambicję założycieli, by stworzyć stałą przestrzeń kulturalną, a nie tylko lokal działający w weekendy.
Muzyka
Techno jest podstawą międzynarodowej renomy FOLD.
Klub wykształcił szczególnie silne związki z hipnotycznymi, industrialnymi, surowymi i cięższymi odmianami techno, a artyści z całego europejskiego undergroundu regularnie pojawiają się w jego programie.
Dax J, Oscar Mulero, Reeko i wielu innych artystów mocno związali się z klubem w jego początkowych latach, a późniejsze programy połączyły FOLD z szerszym pokoleniem współczesnych DJ-ów i producentów techno.
Muzyczna tożsamość tego miejsca jest jednak znacznie szersza niż samo techno.
W jego kalendarzu pojawiają się house, electro, acid, bass, breaks i eksperymentalna muzyka klubowa. Rezydenci reprezentują podobnie różne podejścia — od surowego, hipnotycznego techno po bardziej eklektyczne i rytmicznie zróżnicowane odmiany muzyki elektronicznej.
Wśród obecnych rezydentów FOLD są artyści tacy jak Gareth Wild i Lockhart, a także inni selektorzy związani ze społecznością skupioną wokół klubu.
Wspólnym mianownikiem jest nie tyle konkretny gatunek, ile podejście do parkietu: muzyka, która ma rozwijać się z upływem czasu, zamiast składać się z serii odrębnych występów gwiazd wieczoru.
UNFOLD
Być może najwyraźniejszym wyrazem filozofii FOLD jest UNFOLD.
Niedzielna impreza stała się jedną z instytucji definiujących klub, a jej sława sięga daleko poza Londyn. Wydarzenia zwykle zaczynają się w ciągu dnia i trwają do nocy, tworząc atmosferę łączącą sesję afterhours, niedzielną imprezę klubową i spotkanie społeczności.
Line-upy tradycyjnie pozostają nieogłoszone.
Zamiast promować wydarzenie nazwiskami poszczególnych DJ-ów, UNFOLD prosi publiczność, by zaufała klubowi i stojącej za nim społeczności. Dzięki temu artyści mogą występować bez hierarchii, którą zwykle tworzą plakaty festiwalowe i wyróżnianie gwiazd wieczoru.
Bilety można kupić przy wejściu, a nie w ramach konwencjonalnej przedsprzedaży.
Taka formuła odwraca uwagę od sław i kieruje ją ku wspólnemu doświadczeniu parkietu.
UNFOLD jest również ściśle związany z londyńską społecznością queer. Choć sam FOLD konsekwentnie stawia na inkluzywność, UNFOLD stał się szczególnie ważną przestrzenią dla queerowych tancerzy, artystów i społeczności na miejskiej scenie muzyki elektronicznej.
W trakcie jednej przedłużonej sesji muzyka może przechodzić od techno, house’u, acidu i electro po cięższe, eksperymentalne brzmienia.
Sukces sprawił, że UNFOLD stał się niemal instytucją w ramach instytucji: imprezą o tak silnej tożsamości, że może istnieć niezależnie, a zarazem pozostaje nierozerwalnie związana z samym FOLD.
Wolność i inkluzywność
Od samego początku FOLD określał się jako przestrzeń wolności wypowiedzi.
Klub prowadzi rygorystyczną politykę zakazującą rasizmu, seksizmu, homofobii, transfobii, dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami i nękania. Ma to szczególne znaczenie dla jego tożsamości jako miejsca, które służy przecinającym się społecznościom queerowym, muzyki elektronicznej i undergroundu.
Od otwarcia klubu obowiązują również ograniczenia dotyczące fotografowania.
Zakaz fotografowania ogranicza obecność telefonów na parkiecie i chroni prywatność osób przebywających w środku. Podobnie jak w klubach takich jak Berghain i Bassiani, a także w coraz większej liczbie mniejszych europejskich lokali, to, co dzieje się w środku, ma być przeznaczone przede wszystkim dla uczestników, a nie dla publiczności śledzącej wydarzenia w mediach społecznościowych.
Te zasady wiążą się z szerszą filozofią FOLD: traktowaniem klubu nocnego jako tymczasowej, autonomicznej przestrzeni społecznej.
Przez kilka godzin industrialny budynek odrywa się od rytmu i oczekiwań codziennego życia Londynu.
Zamknięcie i przetrwanie
Historia FOLD nie przebiegała bez żadnych przerw.
W listopadzie 2019 roku Newham Council tymczasowo zawiesiła licencję lokalu po zarzutach związanych z szerszym śledztwem National Crime Agency. Klub zdecydowanie zakwestionował tę decyzję i odwołał się od zawieszenia.
To wydarzenie na krótko postawiło przyszłość lokalu pod znakiem zapytania, zaledwie nieco ponad rok po jego otwarciu.
Wkrótce potem nadeszło jeszcze większe zakłócenie — pandemia Covid-19 i zamknięcie brytyjskiego życia nocnego.
FOLD przetrwał oba te okresy i wznowił regularną działalność, ostatecznie przywracając przedłużone imprezy oraz sesje UNFOLD.
Przetrwanie to jest szczególnie znaczące w Londynie, gdzie w ciągu ostatnich dwóch dekad zniknęło wiele klubów wskutek przebudowy, problemów licencyjnych, rosnących kosztów prowadzenia działalności i konfliktów związanych z zabudową mieszkaniową.
Canning Town
Położenie FOLD opowiada również szerszą historię o zmieniającej się geografii londyńskiego życia nocnego.
Canning Town historycznie kształtowały doki, zakłady produkcyjne, magazyny i infrastruktura związana z Tamizą. Przez większą część swojej historii dzielnica pozostawała daleko od gospodarki kulturowej centrum i zachodniego Londynu.
Ten krajobraz szybko się zmienił.
Wielkie projekty rewitalizacyjne przekształciły znaczne obszary wschodniego Londynu, szczególnie po rozwoju związanym z Igrzyskami Olimpijskimi w 2012 roku. Dawne dzielnice przemysłowe stają się coraz atrakcyjniejsze dla inwestycji mieszkaniowych i komercyjnych.
Kultura muzyki elektronicznej wielokrotnie rozwijała się właśnie w takich przestrzeniach.
Wraz ze znikaniem magazynów z dzielnic takich jak Hackney i wypieraniem klubów coraz dalej od centrum przez coraz droższe inwestycje mieszkaniowe, tereny przemysłowe wokół Canning Town, Royal Docks i doliny Lea stały się ważnymi obszarami współczesnej londyńskiej sceny klubowej.
FOLD jest jednym z najwyraźniejszych przykładów tej migracji.
W odróżnieniu od tymczasowych imprez w magazynach, przekształcił jednak budynek przemysłowy w stałą infrastrukturę kulturalną.
Międzynarodowe kontakty
FOLD nawiązał również silne relacje z klubami i kolektywami spoza Wielkiej Brytanii.
Jego filozofia w naturalny sposób łączy go z instytucjami w miastach, w których długie imprezy klubowe wciąż mają szczególne znaczenie. Wymiana i współpraca powiązały ten lokal z międzynarodowymi scenami, zamiast traktować Londyn jako odizolowany ekosystem.
Szczególnie ważna relacja nawiązała się z Bassiani w Tbilisi.
Oba kluby łączy industrialny język architektury, rozbudowany program techno oraz postrzeganie klubu nocnego jako przestrzeni społecznej i politycznej, a także miejsca rozrywki.
We wrześniu 2026 roku FOLD i Bassiani ponownie spotkały się w Londynie podczas 15-godzinnego wydarzenia w dwóch salach, które zgromadziło artystów z gruzińskiej i brytyjskiej sceny.
Wymiana ta umacnia pozycję FOLD w szerszej sieci europejskich klubów opartych na podobnych wartościach: brzmieniu, wspólnocie, inkluzywności i ochronie niezależnego życia nocnego.
Teraźniejszość
Obecnie FOLD nadal działa w Gillian House przy Stephenson Street i pozostaje jednym z najważniejszych londyńskich miejsc poświęconych undergroundowemu techno i muzyce elektronicznej.
Regularne wydarzenia FOLD łączą międzynarodowych artystów z rezydentami i londyńskimi kolektywami, a UNFOLD kontynuuje niedzielne sesje z tajnym programem i wstępem wyłącznie przy wejściu.
W porównaniu z największymi londyńskimi lokalami klub ma stosunkowo niewielką pojemność, ale jego wpływ jest nieproporcjonalnie duży w stosunku do jego rozmiarów.
FOLD uosabia szczególną wizję tego, czym może być współczesny londyński klub.
Fabric pokazuje trwałość i instytucjonalną skalę brytyjskiej kultury klubowej. Phonox sprowadza ten format do skoncentrowanego doświadczenia w jednej sali, opartego na długich setach DJ-skich. FOLD obiera inną drogę: to industrialna przestrzeń tworzona przez społeczność, w której możliwość tańczenia aż do rana i przez następny dzień staje się częścią samej architektury.
Położenie, całodobowa licencja, system nagłośnienia, queerowy etos i długie sety sprawiły, że powstało tu coś, co Londynowi historycznie trudno było utrzymać w stałych lokalach.
W mieście słynącym z kultury rave, ale często nieprzychylnym przestrzeniom niezbędnym do jej podtrzymania, FOLD zdołał przekształcić tymczasową wolność imprezy w magazynie w trwałą instytucję.
